Belangrijke uitgangspunten binnen het sociaal domein zijn:

• het bevorderen van de samenredzaamheid.
• het werken vanuit inwonersperspectief.
• het gericht inzetten van preventie.
• ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen.

We gaan ervan uit dat de Heerdense samenleving zoveel mogelijk problemen zelf oplost. Inwoners moeten het met elkaar realiseren waarbij de gemeente ondersteunt als het inwoners niet samen lukt.

De rol van de gemeente is betrokken en vooral proactief. Als proactieve gemeente kijken we mee hoe zelfredzaamheid en het proces dat erop is gericht om iets meer ‘normaal’ te maken (normaliseren) zich ontwikkelt. Daarbij zijn we veel bezig met het vroegtijdig signaleren, waardoor problemen op tijd aan de oppervlakte komen. Deze problemen worden samen met de inwoner direct aangepakt. Hiermee voorkomen we dat dat deze erger worden en uit de hand lopen. Als dit niet te voorkomen is, bieden we passende ondersteuning. Ondersteuning bestaat uit onder andere stimuleringsregelingen, welzijnsactiviteiten en algemeen toegankelijke voorzieningen. Als dit aanbod niet voldoet, zetten we maatwerk in. Ondersteuning via maatwerk is op de persoon en zijn of haar situatie gericht.

Normaliseren zien we als het gesprek aangaan over wat we als ‘normaal gedrag’ zien in onze samenleving. Zo willen we bijvoorbeeld het gesprek over de opvoeding stimuleren. Het is waardevol om met anderen te delen waar je in de opvoeding tegenaan loopt. Normaliseren gaat over de bewustwording dat niet alles ondersteuning nodig heeft.

Er is vroegtijdig zicht op wat er gebeurt voordat iemand zich meldt voor een maatwerkvoorziening bij de gemeente. Als we vroeg met de inwoner in gesprek zijn is er ruimte om de vraag meer centraal te zetten, ook voordat er kwetsbare situaties dreigen te ontstaan. Daarvoor is het wel nodig dat er een sterk toegerust lokaal team is waarin expertise is geborgd om met deze vragen om te gaan.

Sinds 1 januari 2021 heeft de gemeente Heerde een integrale toegang voor het sociale domein, het Steun- en informatiepunt (STIP). STIP werkt met een eenduidige werkwijze en visie, nu nog vanuit de locaties in Heerde en Wapenveld. STIP is dé plek voor inwoners om vragen te stellen rondom werk, inkomen, gezondheid, opvoeden, opgroeien, sport en bewegen en zorg en welzijn.

STIP is: klantgericht, laagdrempelig, veilig, daadkrachtig, geeft antwoorden en doet wat nodig is.

De medewerkers van STIP zijn: proactief, herkenbaar in de samenleving en gaan uit van één gezin, één plan, één regisseur. Ze vangen vroegtijdige signalen op en zetten die door naar de juiste persoon. We ondersteunen bij de vraag en regisseren waar het nodig is. Daarbij is het van belang dat medewerkers bij STIP continu kennis verbreden, verdiepen en delen. Kwaliteit in het werk is belangrijk en medewerkers stimuleren elkaar hierin.

De manier hoe we onze ambities vorm gaan geven hangt samen met de middelen die hiervoor beschikbaar zijn. De Rijksoverheid stelt middelen voor het sociaal domein ter beschikking in de algemene middelen van de gemeente. Het is aan de gemeenteraad om jaarlijks te bepalen hoe deze middelen ingezet worden. De mate waarin de in dit document genoemde ambities uiteindelijk vorm krijgen, is afhankelijk van politieke keuzes. Bij de rol die we als gemeente innemen moeten we rekening houden met wettelijke taken die we moeten uitvoeren, waarbij elke inwoner evenveel kansen krijgt en dezelfde rechten heeft. Dat betekent dat er soms wat meer behoudend gehandeld moet worden. In andere situaties zetten we ons als gemeente juist actiever in om de samenredzaamheid te ondersteunen.

Het uitgangspunt van de gemeente Heerde is dat we uitgaan van de kracht van de samenleving. Het inzetten van vroegtijdige signaleren en ondersteunen zorgt ervoor dat kwetsbare situaties op tijd gezien worden voordat deze uit de hand lopen. Op die manier stapelen bij de inwoner de problemen zich minder op. Er is dan minder noodzaak voor het inzetten van zwaardere, duurdere ondersteuning, waardoor er binnen de beschikbare middelen gehandeld kan worden.

(Sociale) inclusie betekent dat iedereen kan meedoen, diversiteit dat iedereen kan zijn wie hij of zij wil zijn. Het internationaal erkende VN-verdrag handicap is een mensenrechtenverdrag en beschrijft de rechten van personen met een beperking of een chronische ziekte. Het verdrag spreekt de ambitie uit om te komen tot een samenleving die toegankelijk en inclusief is voor iedereen. Gelijke behandeling en participatie staan centraal. De gemeente Heerde staat ervoor dat inwoners volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving en niet worden uitgesloten. Denk hierbij aan uitsluiting door een beperking, leeftijd, etnische herkomst, seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Maar ook door armoede of laaggeletterdheid.

Met de bekrachtiging van het VN-verdrag is aan de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet de verplichting toegevoegd om op te nemen hoe de gemeenteraad uitvoering geeft aan het verdrag. In dit kaderdocument wordt aan deze verplichting gehoor gegeven, daarom worden meerdere opgaves weergegeven waarin sociale inclusie en diversiteit centraal staan. De opgaves worden verder uitgewerkt in uitvoeringprogramma’s. We verbinden verschillende initiatieven en projecten die te maken hebben met de vorming van de inclusieve samenleving met elkaar. Op die manier kunnen genomen maatregelen effectiever gaan werken. Ook maken we inzichtelijk waar we in de toekomst extra accenten moeten leggen om de inclusiviteit binnen onze samenleving te versterken.

De gemeente Heerde heeft een hoog percentage aan mantelzorgers en vrijwilligers. Zij zijn de steunpilaren van onze samenleving. De ontwikkelingen die voor ons staan liggen, leggen in toenemende mate een belasting op mantelzorgers en vrijwilligers. De verwachting is dat het aantal mantelzorgers en vrijwilligers de komende jaren zullen afnemen. We willen mantelzorgers en vrijwilligers gericht ondersteunen. Daarnaast is het belangrijk om te zorgen dat er ook in de komende jaren voldoende vrijwilligers zijn en dat mantelzorgers niet overbelast raken.

De gemeente Heerde omarmt het idee achter positieve gezondheid. Gezondheid en welzijn gaat om veel meer dan de aanwezigheid van een medische aandoening. Het gaat om het voorkomen van ziekte. Het gaat om het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan. Positieve gezondheid gaat erover dat iemand mee kan doen, goed voor zichzelf kan zorgen, kan genieten van het leven en vertrouwen heeft in de toekomst. Dit vraagt om een bredere kijk waarbij meerdere levensgebieden betrokken zijn. Binnen positieve gezondheid kijk we niet alleen naar de klacht maar naar de mens, de mogelijkheden en de kracht.

Maatschappelijke trends hebben invloed op onze dienstverlening maar ook op onze visie. Uit de participatie onder inwoners en organisaties zijn drie belangrijkste trends naar voren gekomen, namelijk: vergrijzing, gezondheid en digitalisering. Daarnaast werd er ook aandacht gevraagd voor laaggeletterdheid, de krapte op woningmarkt en voor de toename in ongelijkheid. De impact van de coronacrisis werd ook vaak genoemd als een belangrijke ontwikkeling die invloed heeft op het sociaal domein. Deze trends zijn meegenomen in de opgaves die in hoofdstuk twee tot en met acht zijn uitgewerkt.

Dat komt vooral doordat een grote groep de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Daarnaast stijgt het aantal ouderen door de toename van de levensverwachting. Met de vergrijzing neemt ook de grijze druk toe1 . In 2040 zijn er voor iedere 65-plusser twee potentieel werkenden nodig. Hierdoor neemt de druk op de verzorgingsstaat enorm toe, omdat de werkenden de lasten van de ouderen dragen. Door de vergrijzing zien we een relatief groot en groeiend aantal inwoners met ondersteunings- of zorgvragen.

De laatste jaren is aandacht voor gezondheid en voeding in de samenleving onverminderd toegenomen. Dit omdat de schadelijke effecten van ongezond eten steeds vaker centraal staan. Zo zijn welvaartsziekten verreweg de grootste oorzaak van ziektelast in Nederland, met 35.000 doden en 9 miljard euro aan zorguitgaven per jaar. Er is extra aandacht voor roken, problematisch middelengebruik en overgewicht. Er wordt landelijk ingezet op een preventieve aanpak waarbij er aandacht is voor een gezonde leefstijl en gezond bewegen.

De digitalisering neemt op alle gebieden toe. Ook kan het gebruik van internet leiden tot overmatig sociale-mediagebruik en gameverslavingen. Automatisering leidt ertoe dat sommige banen verdwijnen en nieuwe banen ontstaan, die andere vaardigheden van mensen vragen. Ook brengen technologische ontwikkelingen kansen met zich mee. Zo zien we een toenemende rol voor domotica, robotisering en automatisering in de zelfstandigheid van inwoners en bijvoorbeeld de zorg. Digitalisering brengt verder nog nieuwe vraagstukken met zich mee zoals het waarborgen van de privacy en de toenemende controle op het gebruik van data. Ook is er het vraagstuk hoe je voorkomt dat een grote groep mensen met een beperking dreigt te worden buitengesloten door de verdergaande digitalisering.

Laaggeletterde mensen hebben moeite met lezen en schrijven. Mensen gaan hierdoor bijvoorbeeld niet naar de huisarts, communiceren niet met overheidsinstanties, hebben problemen op hun werk of kunnen hun kinderen niet de juiste taalvaardigheden aanleren. Dit zorgt ervoor dat zij niet optimaal mee kunnen doen in de samenleving. Iemand wil het wel maar kan het niet door de laaggeletterdheid.

De woningmarkt anno 2022 is oververhit. Ondanks dat het sociaal domein minder invloed heeft op dit vraagstuk, hebben de gevolgen invloed op het sociaal domein. Het levert nieuwe vraagstukken op. Denk hierbij aan jongeren die worden gedwongen langer thuis te wonen. Of inwoners die in een huis wonen met veel financiële lasten. Te denken valt ook aan partners die scheiden en niet direct een geschikte woonruimte vinden. Of woningen die vanwege leeftijdsgebonden beperkingen aangepast moeten worden, omdat men niet kan verhuizen naar een geschikte woning.

De opgaves binnen de woningmarkt krijgen een centrale plek binnen de omgevingsvisie van de gemeente Heerde en de uitwerking daarvan. Het sociaal domein zal bij de woningmarktontwikkeling intensief betrokken worden, ook door de sociale belangen en gevolgen van keuzes die gemaakt worden.

Steeds meer Nederlanders zijn hoger opgeleid, leven langer en zeggen gelukkig te zijn. Maar er zijn ook veel Nederlanders die niet goed meekomen. Zij hebben onvoldoende vaardigheden om de veranderingen in de samenleving bij te benen. Startposities zijn ongelijk, vanwege afkomst en opleidingsniveau, en worden steeds ongelijker.

Wie uit een hoogopgeleid gezin komt, heeft een grotere kans om zelf onderwijs op een vergelijkbaar niveau te volgen, lonend werk te vinden, een huis te kopen en in goede gezondheid te leven. Deze kans is minder groot als iemands ouders geen hoger onderwijs hebben genoten of in een niet-Westers land zijn geboren. Die achterstand is steeds moeilijker te overstijgen.

Corona heeft grote inbreuk gemaakt op de Heerdense samenleving. Het heeft effect op de psychische gesteldheid van al onze inwoners. Naast het verlies van dierbaren zien we ook dat de lockdowns en het thuiswerken veel invloed heeft. Daarnaast hebben jeugdigen langere tijd thuis onderwijs moeten volgen. We weten nog niet wat dit gemis aan sociale interactie voor gevolgen heeft op de langere termijn.

De coronacrisis is anno 2022 nog niet voorbij en blijft de komende tijd van invloed. Op alle facetten van het leven en dus ook binnen het sociale domein. De uitdaging voor de komende jaren is vooral dat we als samenleving ruimte inbouwen om met onzekerheid en veranderende omstandigheden om te gaan.

In de volgende hoofstukken beschrijven we hoe we gehoor gegeven aan nieuwe ontwikkelingen en de invloed van maatschappelijke trends op het sociaal domein. Natuurlijk houden we bij de uitvoering van de reguliere wettelijke taken rekening met actuele ontwikkelingen. Sommige ontwikkelingen hebben meer aandacht nodig. Daarom hebben we thema’s uitgelicht waar we ons de komende jaren op willen richten. Deze thema’s zijn opgedeeld in opgaves. Met de thema’s sluiten we aan bij centrale onderwerpen die voortkomen uit onze missie en visie. Naast deze thema’s gaan we ook in op de opgaves die voor ons liggen om een houdbare toekomst te realiseren. Een toekomst waarin we de wettelijke taken kunnen uitvoeren vanuit de Jeugdwet (JW), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Participatiewet (PW)

1. Benut de kracht van de samenleving
2. Gezondheid als basis
3. Veilig en leefbaar
4. Gelijke kansen
5. Passende ondersteuning

1. Toekomstbestendig jeugdstelsel
2. Houdbaar Wmo-stelsel voor de toekomst
3. Houdbaar stelsel voor de Participatiewet(PW) voor de toekomst