Binnen de gemeente zien we door vergrijzing een toename van oudere inwoners. Dat betekent een toename van chronische aandoeningen en ouderen die meerdere aandoeningen hebben. Ook zien we toename in geheugenproblematiek. Ongeveer een op de drie inwoners heeft een langdurige ziekte of aandoening. Naast de lichamelijke problemen zien we ook iets anders: de psychosociale en psychische problematiek. Onder ouderen zien we dat eenzaamheid, kwetsbaarheid, depressie en dementie toenemen. Gemeenten hebben de taak om aandacht te besteden aan het vroegtijdig signaleren van, het voorkomen en het verminderen van eenzaamheid. Dit is belangrijk omdat vereenzaming ten koste gaat van de emotionele en fysieke gezondheid. Eenzaamheid is het gevoel niet verbonden te zijn met de mensen om je heen en met de wereld. We onderscheiden verschillende soorten eenzaamheid:

• sociale eenzaamheid (door het gemis van contacten).
• emotionele eenzaamheid (door het gemis aan betekenisvolle contacten).
• eenzaamheid door het gevoel van zinloosheid.

We verminderen eenzaamheid bij ouderen zoveel mogelijk. Daarvoor is het belangrijk dat we eenzaamheid bespreekbaar maken en dat het taboe hierover verdwijnt. Verder willen we tijdig signalen van eenzaamheid herkennen en signaleren. Bijvoorbeeld door hiervoor oog te hebben na specifieke levensgebeurtenissen zoals het overlijden van een partner, een scheiding of het hebben van schulden. Tot slot is het belangrijk om voldoende mogelijkheden en passende activiteiten te bieden. Zo kunnen we eenzaamheid vroegtijdig voorkomen en verminderen. De omgeving, buurten en ketenpartners hebben hierin een prominente rol.

Het percentage eenzaamheid neemt af onder de 65+ers (GGD-monitor).

Kunst en culturele activiteiten dragen bij aan de ontwikkeling van jong en oud. Daarnaast kan het een bijdrage leveren aan de psychische gesteldheid door zingeving (betekenis aan je leven geven) en het stimuleren van de creativiteit. Ook zien we dat kunst en cultuur steeds meer een maatschappelijke functie hebben. Het brengt mensen bij elkaar en verbindt mensen. Werken met kunst en cultuur draagt bij aan de preventie van zorg en deelname aan de samenleving.

In Heerde is de kans op psychische problemen toegenomen van 39% in 2016 naar 45% in 2020 (GGD-monitor). Een gebrek aan zingeving kan leiden tot psychische problemen en eenzaamheid. Kunst en culturele activiteiten worden in Heerde in toenemende mate gebruikt om psychische problemen tegen te gaan. Door creativiteit en zingeving worden stress, eenzaamheid, geheugenproblemen en psychische problemen tegengegaan.

Kunst en culturele activiteiten worden meer ingericht en gebruikt voor ontmoeting, sociale binding, kwaliteit van leven en zingeving. Kunst en Cultuur krijgen een nadrukkelijkere functionele rol binnen het sociaal domein. We gaan gerichte kunst en culturele activiteiten inzetten om sociale verbinding, zingeving en de leefbaarheid in de wijken te versterken.

We gebruiken cliëntervaringen om te laten zien welk effect kunst en culturele activiteiten hebben in het terugdringen van bijvoorbeeld psychische problemen en het voorkomen van eenzaamheid.

Vrijwilligers zijn waardevol. Onmisbaar in Heerde. Wij zien dat vrijwilligerswerk de samenleving én de vrijwilliger gezond en veerkrachtig houdt. Vrijwillige inzet zorgt voor sociale innovatie en ondernemerschap doordat inwoners betrokken zijn bij maatschappelijke vraagstukken. Wij ondersteunen, waarderen en stimuleren vrijwilligerswerk.

Heerde kent veel vrijwilligers. 38% van de inwoners is actief als vrijwilliger. Dit is een stuk hoger dan het Nederlands gemiddelde van 25%. Vrijwilligers in Heerde zijn actief bij uiteenlopende activiteiten. Zoals bij sportverenigingen, maatschappelijke initiatieven, kerken, in de zorg en in welzijn. Veel inwoners doen vrijwilligerswerk bij een organisatie, maar ook veel vrijwilligerswerk wordt uitgevoerd tussen inwoners onderling. Heerde kent een vrijwilligersplatform met een betrokken kerngroep waar krachten van vrijwilligersorganisaties worden gebundeld.

We zien dat de vraag naar inzet van vrijwilligers toeneemt. De inhoud van werkzaamheden verandert in meer welzijn en ondersteuning op maat en het verrichten van allerlei hand- en spandiensten. De afgelopen jaren is een dalende lijn te zien in het aantal vrijwilligers, er komen minder nieuwe vrijwilligers. De huidige vrijwilliger wordt ouder en kan zich minder inzetten in de
toekomst. Gesprekken met vrijwilligersorganisaties over de ouder wordende vrijwilligers bevestigen dit. Het blijkt in de praktijk dat het lastiger wordt om nieuwe vrijwilligers te vinden en te binden. Daarbij zijn toekomstige vrijwilligers meer divers in hun motieven, wensen en behoeften. De behoefte naar incidenteel vrijwilligerswerk neemt toe en er is een afname in aanbod van (tijds-) intensief vrijwilligerswerk.

Het percentage vrijwilligers in onze gemeente blijft stabiel of neemt toe. We bereiken dit door:

• Vrijwilligers te ondersteunen in de uitvoering van hun werkzaamheden.
• Vrijwilligerswerk en samenwerking met organisaties te verbreden op verschillende (beleids-) domeinen zoals jeugd, onderwijs, participatie, veiligheid, groen, armoede en schulden, (informele) zorg, cultuur, sport etc.. Dit doen we onder diverse (leeftijds-) groepen.
• Vrijwilligers(-organisaties) te ondersteunen om, in samenhang en met afstemming, samen te werken aan maatschappelijke doelen die gericht zijn op de toekomst.

Het percentage vrijwilligers in de gezondheidsmonitor van de GGD is over 4 jaar gelijk gebleven of toegenomen. Vrijwilligers zijn waardevol. Onmisbaar in Heerde. Wij zien dat vrijwilligerswerk de samenleving én de vrijwilliger gezond en veerkrachtig houdt. Vrijwillige inzet zorgt voor sociale innovatie en ondernemerschap doordat inwoners betrokken zijn bij maatschappelijke vraagstukken. Wij ondersteunen, waarderen en stimuleren vrijwilligerswerk.

Iemand is mantelzorger als hij of zij langer dan drie maanden en/of acht uur per week ondersteuning geeft aan een naaste. In de gemeente Heerde zien en waarderen we mantelzorgers. Een mantelzorger vervult een waardevolle taak in de informele zorg en is daarmee een belangrijke pijler van onze samenleving. Door mantelzorgers te ondersteunen kunnen zij dit langer en met plezier volhouden. De vergrijzing en het langer thuis wonen zorgt ervoor dat steeds meer ouderen in de toekomst langer zelfstandig blijven wonen. Deze ontwikkelingen leggen een grotere druk op de belasting van mantelzorgers. Er komen meer mensen die mantelzorg ontvangen dan mantelzorgers. Hierdoor komt het aantal mantelzorgers onder druk te staan. In 2018 waren er voor één ontvanger ongeveer vijf mantelzorgers nodig. In 2040 wordt geschat dat deze verhouding gedaald is naar drie mantelzorgers op één ontvanger. Om aan de groeiende zorgvraagte voldoen, wordt in de toekomst naar verwachting vaker een beroep gedaan op mensen die mantelzorg verlenen en daarnaast werken. Mogelijk dat een tekort aan mantelzorgers in de toekomst opgevangen moet worden vanuit betaalde zorg. Om ervoor te zorgen dat de groep mantelzorgers niet overbelast raakt, is aandacht en passende ondersteuning van belang.

In de gemeente Heerde is 18% van de inwoners mantelzorger. Van de mantelzorgers geeft 2% aan zwaar belast te zijn. Het aantal mantelzorgers in Heerde is licht toegenomen en ligt hoger dan het landelijk gemiddelde met 14% mantelzorgers. Het aantal ontvangers van mantelzorg is toegenomen, van 11% in 2016 naar 15% in 2020. Ook kennen we ongeveer 80 jonge mantelzorgers die in hun thuissituatie (zorg) taken oppakken. Deze situaties kunnen kwetsbaar zijn en hebben een grote impact op het leven van een kind en hun toekomst We waarderen de inzet van mantelzorgers en bieden hen ondersteuning. Dit is vast onderdeel binnen de werkwijze van STIP. Mantelzorgers ontvangen ondersteunende informatie, er is lotgenotencontact, diverse vormen van respijtzorg zoals logeervoorzieningen en dagbesteding. Mantelzorgers ontvangen jaarlijks waardering op verschillende manieren zoals het mantelzorgcompliment. Hierdoor worden mantelzorgers gehoord en in hun situatie gekend. Er is in 2020 een onderzoek gedaan in Heerde naar de behoeften die leven onder mantelzorgers. Het onderzoek geeft aan dat ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers herhaaldelijk onder de aandacht gebracht moet worden. Ook moet er heldere (fysieke) informatievoorziening komen voor oudere inwoners. Tenslotte wordt aanbevolen om respijtzorg in de thuissituatie meer bekend te maken onder mantelzorgers. Uit evaluatie in 2021 komt naar voren dat
de mantelzorgwaardering op prijs wordt gesteld door mantelzorgers.

Onze ambitie zijn:

• Overbelasting bij (jonge) mantelzorgers wordt voorkomen.
• Jonge) mantelzorgers worden gezien en gewaardeerd.

Dit bereiken we door:

• Overbelasting bij mantelzorgers tijdig te signaleren.
• Het ondersteuningsaanbod op diverse manieren bij mantelzorgers onder de aandacht te brengen.
• Respijtzorg te ontwikkelen die aansluit bij de behoeften van ontvangers.

Het percentage zwaarbelaste mantelzorgers in de gezondheidsmonitor van de GGD blijft gelijk of neemt af.