6. Gelijke kansen
Inleiding
In de gemeente Heerde willen we iedereen dezelfde kansen geven ongeacht leeftijd, achtergrond, seksuele geaardheid of beperking. Dit is belangrijk omdat je hiermee de vicieuze cirkels van armoede, problemen, ongezond leven en soms zelfs onveiligheid kunt doorbreken. Door kansen te creëren voor iedereen, benutten we ook zo veel mogelijk talent en potentieel. Waardoor we uiteindelijk een sterkere samenleving krijgen.
Voor de periode 2022-2027 geven we onder dit thema aandacht aan de opgaves en ambities waardoor we de kansengelijkheid in onze gemeente bevorderen.
6.1 Nieuwkomers duurzaam integreren en mee laten doen
Om de maatschappelijke en economische zelfredzaamheid van nieuwkomers te verbeteren, is goede begeleiding en wederzijdse betrokkenheid van de gemeente, ketenpartners én samenleving nodig. De nieuwe inburgeringswet zal daar bij helpen. Begeleiding is niet alleen tijdens het driejarige inburgeringstraject nodig, maar ook daarna. Op die manier kunnen inburgeringsplichtige nieuwkomers met plezier wonen en werken in de gemeente Heerde.
Waar staan we?
Er worden al verschillende maatregelen ingezet om inwoners na de inburgering te laten participeren. Afhankelijk van wat iemand zijn werkniveau is, volgt een ex-statushouder een activerings- of re-integratietraject bij werkleerbedrijf Lucrato. Eind november 2021 betrof dit drie tot achttien statushouders. Ook kan de inwoner uitstromen naar betaald werk. Voor diegenen die een lange afstand tot de arbeidsmarkt hebben, worden andere vormen ingezet zoals dagbesteding en sportactiviteiten.
MET PLEZIER WONEN EN WERKEN IN DE GEMEENTE HEERDE
In 2021 had 6,5% van de inwoners (1.227) een Westerse of niet-Westerse migratieachtergrond. Afgelopen jaar werden er 27 asielstatushouders gehuisvest in de gemeente. Dit zijn vooral gezinnen. Er zijn signalen van ketenpartners die erop wijzen dat (ex-)statushouders relatief vaker te maken hebben met problemen op verschillende leefgebieden. In het verleden is mede daardoor een deel ontheven van de inburgeringsplicht.
Er is relatief veel armoede onder mensen met een migratieachtergrond. Ruim 61% van de huishoudens met een Syrische achtergrond heeft een laag inkomen ten opzichte van 5% van de Nederlandse huishoudens zonder een migratieachtergrond. Verder zien wij dat slechts 1 op de 1000 huishoudens met een Syrische achtergrond gebruikmaakt van schuldsanering. Veel statushouders starten met schulden. Vaak zijn er schulden gemaakt om de reis naar Nederland te betalen. Voor het betalen van de lessen voor het inburgeringsexamen sloten statushouders in het verleden een lening af bij DUO. Dat is met de komst van de nieuwe Wet inburgering 2021 gewijzigd. Daarnaast sluiten ze voor de woninginrichting een lening af bij de gemeente. En veel statushouders zijn kort na vestiging in een gemeente nog niet financieel vaardig en gewend aan alle regelingen in Nederland.
MULTIPROBLEMATIEK ONDER INWONERS MET EEN MIGRATIEACHTERGROND NEEMT AF
Een deel van de inburgeringsplichtige nieuwkomers is laaggeletterd. Het betreft 8% van
de gehele groep laaggeletterde inwoners. Er waren 102 kinderen (0-15 jaar) met een Westerse migratieachtergrond en 165 kinderen met een niet-Westerse migratieachtergrond
in 2020. Kinderen die voor Voorschoolse en Vroegschoolse Educatie (VVE) in aanmerking
komen, zijn in het zicht van de gemeente en de VVE-aanbieder. Ook worden kinderen
van inwoners met een migratieachtergrond gestimuleerd mee te doen met activiteiten
zoals de Zomerschool Epe-Heerde en de Voorleesexpress.
Wat zijn onze ambities?
- Multiproblematiek onder inwoners met een migratieachtergrond neemt af
- Problemen op verschillende leefgebieden worden vanaf de start van het inburgeringstraject effectief aangepakt door de gemeente en ketenpartners
- Nieuwkomers ontwikkelen zich tot zelfredzame inwoners.
- De gemeente biedt in samenwerking met ketenpartners passende ondersteuning en middelen, ook op financieel gebied.
- Elke inwoner met een migratieachtergrond heeft een passende arbeids- of participatieplek
- Afhankelijk van de wensen en behoeften van de inwoner enerzijds, en de mogelijkheden op de arbeidsmarkt anderzijds, biedt de gemeente in samenwerking met ketenpartners een plek aan vanuit de gedachte dat een ‘broodbaan’ kan leiden naar een ‘droombaan’
- Nieuwkomers met kinderen die een VVE-indicatie krijgen toegewezen door de jeugdgezondheidszorg, stimuleren we in een vroeg stadium om gebruik te maken van het (taal)aanbod. De gemeente werkt samen met ketenpartners om dit te realiseren.
Hoe laten we dit zien?
- Multiproblematiek onder inwoners met een migratieachtergrond neemt procentueel af.
- 95% van de inburgeringsplichtigen slaagt de komende vier jaar voor het inburgeringstraject.
- Het aantal inwoners met een migratieachtergrond dat geen passende arbeidsof participatieplek heeft neemt af.
- Het aantal migratiekinderen met een VVE-indicatie neemt af. Dit zien we terug in de jaarlijks geregistreerde VVE-monitor.
Een deel van de inburgeringsplichtige nieuwkomers is laaggeletterd.
6.2 Stimuleren positieve leefomgeving voor jongeren
Door het gebrek aan ontmoetingsplekken binnen de gemeente en de gevolgen van de coronamaatregelen, vermaakt een deel van jongeren zich op straat. We zien dat de tolerantie voor jongeren op straat is afgenomen. Ook zien we dat in sommige groepen alcohol en drugs wordt gebruikt en dat er zo nu en dan vernielingen worden gepleegd.
Het drugsgebruik onder jongeren in Heerde neemt toe en/of is verergerd. De gemeente Heerde kent een uitgebreid maatregelenpakket op het gebied van drugsgebruik. De GHB-aanpak en de gezinscoach gericht op verslaving zijn hier de belangrijkste interventies. Daarnaast zijn er tal van andere maatregelen die worden uitgevoerd, ingedeeld naar de vijf stadia van verslaving. Toch lijkt dit niet voldoende te zijn om de problematiek tegen te gaan.
Om deze negatieve spiraal te doorbreken, richten we de aandacht op een positieve invulling van de vrije tijd van jongeren als mogelijke oplossing voor dit probleem. Geïnspireerd op het IJslandse model3 . Dit houdt in dat er allerlei sport- en spelactiviteiten worden georganiseerd voor en door jongeren. Ook wordt onderzocht of er meer ontmoetingsplekken voor jongeren kunnen worden gecreëerd. Dit alles om de verveling, maar ook het middelengebruik onder jongeren te laten dalen. Bij deze aanpak worden verschillende stakeholders betrokken, waaronder ouders/verzorgers en het netwerk om de jongeren heen.
We richten ons op de positieve invulling van de vrije tijd van jongeren.
Waar staan we?
De straathoekwerker heeft in 2020 het aantal hangplekken in kaart gebracht. Dit is in 2020 voor het eerst gedaan. Daarom is het lastig vast te stellen of het aantal hangplekken of hangjongeren is toegenomen in de afgelopen jaren. Er zijn wel meer incidenten en meer signalen van overlast binnengekomen bij de gemeente. Vanuit de politiegegevens is te zien dat het aantal overlastmeldingen is toegenomen, met name in 2021. Uit de cijfers die beschikbaar zijn blijkt verder dat het drugsgebruik weinig afwijkt van andere gemeenten in de regio Midden IJssel/Oost-Veluwe (MIJ/OV): 7% in 2019 (GGD-gezondheidsmonitor). Wel komen er verschillende signalen binnen dat er drugs gebruikt en gedeald wordt onder jongeren, met name buiten het schoolplein.
Wat zijn onze ambities?
- We willen de sociale omgeving van de jongeren gaan versterken (de zogenaamde versterkende factoren, waarbij het IJslands model als voorbeeld geldt).
- Er is voldoende aanbod van zinvolle vrijetijdsbesteding voor jongeren, georganiseerd in samenwerking met onderwijs, jongeren en andere betrokkenen.
- We creëren een plek voor jongeren op straat waar zij gecontroleerd bij elkaar kunnen komen.
- We ondersteunen sportverenigingen om jongeren binnen hun vereniging te houden, ook na de basisschool.
- Het middelengebruik onder jongeren en jongvolwassen daalt komende jaren door deze aanpak.
Hoe laten we dit zien?
Deze interventie vraagt om een lange adem. Een hele nieuwe generatie jongeren moet opgroeien met het idee dat je liever met vrienden wilt voetballen dan samen op straat verblijft. De gezondheidsmonitor van de GGD is daarmee een behulpzaam monitoringsmiddel. Deze wordt eens in de vier jaar afgenomen en vertelt ons vooral iets over de lange termijn. In 2022 komt er een nieuwe monitor. Deze zien we als een nulmeting. De verwachting is dat we dan in 2026 de eerste resultaten kunnen zien. Verder willen we onze ambities op de volgende wijze monitoren:
- Het jongerenwerk organiseert jaarlijks aanbodgerichte activiteiten. Dit wordt gemonitord in het jongerenwerkmonitoringssysteem.
- In gesprek met jongeren gaan we na of zij op de hoogte zijn van het aanbod en iets kunnen kiezen wat bij hen past (kwalitatief).
- Het middelengebruik onder jongeren en jongvolwassen daalt komende jaren door deze aanpak. Overlast veroorzaakt door hangjongeren neemt af. Dit zien we door een afname in het aantal overlastmeldingen bij de politie.
6.3 Vergroten kansengelijkheid in het onderwijs en kinderopvang
Binnen het onderwijs en de kinderopvang staan drie ontwikkelingen centraal:
Alle kinderen hebben recht op kinderopvang
We vinden dat iedere ouder moet kunnen werken. Dit sluit aan bij het coalitieakkoord (december 2021, Kabinet Rutte IV) waarin is aangeven dat kinderopvang betaalbaar moet worden voor alle ouders.
Alle jeugdigen hebben recht op onderwijs/ontwikkeling
Ieder kind heeft en houdt recht op ontwikkeling en op onderwijs. Om mee te kunnen doen in onze samenleving, is het belangrijk om voldoende bagage mee te krijgen. Jongeren moeten hun capaciteiten en talenten kunnen gebruiken, zodat ze economisch en maatschappelijk zelfstandig worden.
Kansenongelijkheid en leerachterstanden worden verder aangepakt
De uitdaging wordt om lokaal acties in te zetten die een effect hebben op de leerachterstanden in de daarvoor aangewezen tijdsperiode. Belangrijk daarbij is dat er goed gekeken wordt welke ingezette acties blijken te werken en dat deze een vervolg krijgen
Waar staan we?
De aandacht is uitgegaan naar de jongere die in Heerde woont, op school zit, of een traject volgt gericht op leren en werken. Sommigen hebben een baan en krijgen waar nodig een ondersteunings(zorg)aanbod. Via het netwerkoverleg kwetsbare jongeren Heerde houden ketenpartners en gemeente samen de vinger aan de pols bij (kans op) uitval.
Kinderopvang en voorschoolse educatie
In alle kernen van de gemeente Heerde is er kinderopvang. Van de 358 peuters in gemeente Heerde gaat 72% naar de kinderopvang. Het aantal kinderen dat in de gemeente Heerde naar de kinderopvang gaat is hoger dan vorig jaar en hoger dan landelijke cijfers. Voorschoolse educatie is beschikbaar in de kern Wapenveld en in de kern Heerde op kinderopvanglocaties (op twee locaties).
83% van de kinderen die in aanmerking komt voor VVE, ontvangt dit ook. Dit gaat wettelijk om 16 uur per week voor kinderen van 2,5 tot 4 jaar.
Vroegschoolse educatie (4-6 jaar)
Ook in het basisonderwijs hebben VVE-doelgroepkinderen recht op vroegschoolse extra educatie. Alle basisscholen bieden vroegschoolse educatieprogramma’s aan. 76% van de VVE-doelgroepkinderen die in 2020 de overstap hebben gemaakt van de voorschool naar de vroegschool (basisonderwijs) hebben een (matige) positieve groei doorgemaakt. De helft daarvan heeft daarbij nog ondersteuning in de groep nodig.
Onderwijsvoorzieningen
De gemeente Heerde heeft in bijna alle kernen een basisschool. In de kern Heerde is één school voor voortgezet onderwijs (De Noordgouw) en in Wapenveld is één school voor voortgezet speciaal onderwijs (VSO) met een bovenregionale leerlingpopulatie (Het Sprengencollege). In de gemeente Heerde zijn geen scholen voor vervolgonderwijs. Dit betekent dat tenminste alle jongeren boven de 18 jaar die in de gemeente Heerde wonen, buiten de gemeente Heerde naar school gaan. De meerderheid geniet in Zwolle vervolgonderwijs bij het Deltion College.
Recht op onderwijs
In de gemeente Heerde wonen 2800 leer- en kwalificatieplichtige leerlingen. 95% van deze kinderen gaat naar school. Dit is vergelijkbaar met regionale cijfers. Ongeveer een vierde van de jongeren in de leeftijd van 12-17 jaar gaat buiten de gemeente Heerde naar school. Het merendeel gaat naar het RSG in Epe of naar het Deltion College in Zwolle. 163 jongeren hebben geen startkwalificatie behaald en bevinden zich daarmee in een
Alle kinderen hebben recht op kinderopvang en de jeugd heeft recht op onderwijs en ontwikkeling.
kwetsbare positie (JIKP)⁴ . Het merendeel van hen staat ingeschreven bij het Voortgezet Speciaal Onderwijs. Door middel van het netwerkoverleg kwetsbare jongeren Heerde houden (regionale) ketenpartners en gemeente samen de vinger aan de pols bij (kans op) uitval.
Passend onderwijs is voor sommige leerlingen alleen haalbaar buiten de gemeentegrenzen. 114 kinderen maken daarvoor gebruik van leerlingenvervoer en 9 kinderen gaan met eigen vervoer.
Kansenongelijkheid en leerachterstanden
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hanteert in haar landelijke beleid een grens dat 15% van de kinderen kans heeft op een onderwijsachterstand. 11% van alle peuters en basisschoolkinderen in de gemeente Heerde behoort tot de doelgroep met een (hoog risico op) onderwijsachterstand:
- In Wapenveld heeft 14% van de kinderen kans op een onderwijsachterstand. In Heerde is dat 11%.
- In Wapenveld heeft 14% van de basisschoolleerlingen risico op een onderwijsachterstand. In Heerde is dat 10%.
- Splitsen we de cijfers uit naar peuters en naar basisschoolkinderen in de gemeente Heerde dan valt op dat (het risico op) de onderwijsachterstand vooral hoog is onder basisschoolkinderen.
Wat zijn onze ambities?
De komende jaren zetten we in op het vergroten van de kansengelijkheid van kinderen en jongeren in het onderwijs.
We werken aan kansengelijkheid door in te zetten op 5 domeinen (Sardes 2022):
- De voorschoolse periode: we willen een hoger bereik hebben van de VVE-doelgroep.
- In de school, met leerrecht als vertrekpunt bij iedere jongere: we willen de zorgstructuur in het onderwijs versterken.
- Extra ontwikkeltijd.
- Thuis: we bieden een integraal aanbod aan kwetsbare gezinnen.
- In het netwerk: door lokale samenwerking tussen leerplicht en ketenpartners te versterken
Hoe laten we dit zien?
We monitoren en evalueren de volgende resultaten en afspraken:
- We willen het bereik van de VVE-doelgroep vergroten (jaarlijkse VVE-Monitor).
- We monitoren of het aantal thuiszitters afneemt en hoe de inzet van Onderwijs Zorg Arrangementen (Oza) zich ontwikkelt.
- We meten of het aantal Voortijdig Schoolverlaters (VSV) lokaal en regionaal afneemt (regionaal jaarverslag leerplicht).
- We monitoren instroom van kinderen van statushouders in het onderwijs
- We willen inzicht in het stimuleren van ouderbetrokkenheid (bij kwetsbare kinderen).
6.4 Positie LHBTI⁺-ers versterken
Voor lesbische (L) vrouwen, homoseksuele (H) mannen, biseksuele personen (B), transgender-personen (T), intersekse (I) personen en personen met een andere achtergrond (+)5 is het niet altijd gemakkelijk om volwaardig mee te doen met de samenleving.
Een deel van hen kan niet zichzelf zijn. We zien uitsluiting wat kan leiden tot sociale isolatie. Een deel heeft te maken met pesten of met fysiek, psychisch en/of seksueel geweld. Negatieve reacties hebben impact op de gezondheid en het welzijn van LHBTI+-ers. Problemen met zelfacceptatie en het ontkennen van gender, sekse of seksualiteit kan leiden tot gezondheidsklachten, zoals stress, eenzaamheid, depressie of zelfs suïcidale gedachten.
Een religieuze omgeving heeft ook effect hierop. Negatieve opvattingen kunnen ervoor zorgen dat gelovige LHBTI+ers zich in een extra kwetsbare positie bevinden, en meer problemen hebben met zelfacceptatie. Vooral onder jongeren is dat het geval. Ook in Heerde zijn er jongeren die worstelen met de acceptatie van hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit.
Waar staan we?
Er zijn verschillende cijfers bekend over thema’s die spelen bij LHBTI+ zoals veiligheid en sociale acceptatie. Uit landelijke cijfers van het CBS blijkt dat homoseksuele en lesbische personen meer te maken hebben met huiselijk en seksueel geweld dan hetero’s. Met betrekking tot sociale acceptatie zijn er zowel regionale als lokale cijfers bekend die enigszins een beeld kunnen scheppen. Uit een recent onderzoek van de provincie Gelderland blijkt dat 1 op de 9 LHBTI+-ers een lage acceptatie van de eigen ouders, broers en/of zussen ervaart. Cijfers van de GGD laten zien dat meer dan 25% van de jongeren en jongvolwassenen in de gemeente Heerde homoseksualiteit een beetje raar of erg raar vindt. Slechts de helft vindt transgenders normaal. In de regio Midden IJssel/ Oost-Veluwe wordt er positiever naar homoseksualiteit en transgender gekeken dan in de gemeente Heerde.
Een deel van de doelgroep heeft te maken met discriminatie, al dan niet in combinatie met geweld. In 2021 werden er twee meldingen van discriminatie op grond van seksuele oriëntatie in de gemeente Heerde gedaan bij de politie.
Het is niet eenvoudig om op basis van bovenstaande cijfers een goed beeld te krijgen van de totale omvang van de opgave in Heerde. Op basis van gesprekken met andere betrokkenen, zoals het jongerenwerk en het preventieteam STIP, blijkt wel degelijk dat er een taboe rust op LHBTI+ . Ook worstelen zowel jongeren als ouderen met hun seksuele identiteit of genderidentiteit. De specifieke (religieuze) omgeving speelt daarbij een belangrijke rol.
LHBTI⁺: ZOWEL JONGERE ALS OUDEREN WORSTELEN MET HUN SEKSUELE IDENTITEIT OF GENDERIDENTITEIT
De gemeente laat haar inwoners zien dat zij zich inzet voor het volwaardig laten meedoen van LHBTI⁺-ers
WE WILLEN HET TABOE OMTRENT LHBTI+ DOORBREKEN
Wat zijn onze ambities?
Elke LHBTI+ kan zichzelf zijn. Om dit te bereiken zetten we in op de volgende ambities:
- We willen het taboe omtrent LHBTI+ doorbreken. We richten ons daarbij op scholen, sport, en op langere termijn, maatschappelijke instanties, zoals kerken.
- LHBTI+-ers, hun omgeving en professionals weten waar ze terecht kunnen voor informatie en vragen over LHBTI+.
- LHBTI+-ers en hun omgeving kunnen voor ondersteuning terecht bij STIP.
- Professionals in de (thuis)zorg, welzijn en onderwijs ondervinden geen handelingsverlegenheid.
- De gemeente laat in communicatie naar haar inwoners zien dat zij zich inzet voor het volwaardig laten meedoen van LHBTI+-ers.
Hoe laten we dit zien?
- Door middel van peiling bij scholen, sportvereniging en kerken brengen we de toename van de acceptatiegraad van LHBTI+-ers in beeld.
- Via reguliere informatiekanalen is informatie voorhanden voor inwoners of naasten van LHBTI+-ers.
- Bij STIP kunnen LHBTI+-ers en/of hun directe omgeving terecht voor vragen en ondersteuning.
• Door middel van peiling bij scholen, sportvereniging en kerken brengen we de toename van de acceptatiegraad van LHBTI+-ers in beeld.
• Via reguliere informatiekanalen is informatie voorhanden voor inwoners of naasten
van LHBTI+-ers.
• Bij STIP kunnen LHBTI+-ers en/of hun directe omgeving terecht voor vragen en ondersteuning.
ELKE LHBTI+ER KAN ZICHZELF ZIJN
